Kubbelerin Gölgesin’de Sinan’ın İstanbul’u!

Sevgili Rehberimiz Mustafa Meriç ile Kubbelerin Gölgesin de Sinan’ın İstanbul’u Gezisi.

Kubbelerin gölgesinde Sinan’ın İstanbul’u gezimizin buluşma yeri kılıç Ali Paşa Camii’sinin yanındaki Köşkeroğlu Baklavacısı önü olacaktır.

Buluşma saatimiz sabah saat 09:00

Hikayemiz

İstanbul’u fetheden kılıçtan çok, ona ruh veren mimarın izini sürmekle  başlar. Sabahın erken saatlerinde, Boğaz’ın tuzlu rüzgârını hâlâ taşıyan Tophane’de, Mimar Sinan’ın denizle kurduğu ilişkiyi en iyi anlatan yapılardan birinin önündeyiz: Kılıç Ali Paşa Camii. Sinan bu camiyi, Akdeniz’in korkulan kaptanı Kılıç Ali Paşa için inşa ederken yalnızca bir ibadet mekânı değil, denizin içinden çıkmış gibi duran bir yapı tasarlamıştır. Kubbesi Ayasofya’yı hatırlatır; çünkü Sinan artık “ustalık” çağındadır ve geçmişle hesaplaşmayı tamamlamıştır. Burada İstanbul’a denizden girenlerin ilk gördüğü şey, bir caminin vakar dolu siluetidir.  Tophane’den ayrılıp tramvayla Eminönü’ne doğru ilerlerken, Sinan’ın İstanbul’u nasıl bir bütün olarak düşündüğünü hatırlarız. O, tek tek binalar değil; kıyılar, tepeler ve siluetler tasarlamıştır. Eminönü’nde vapura bindiğimizde bu düşünce daha da anlam kazanır. Haliç ve Boğaz’ın suları arasında ilerlerken, İstanbul’un asıl yüzünün denizden görüldüğünü fark ederiz. Sinan da bu şehri hep bu perspektiften okumuştur.  Üsküdar’a ayak bastığımızda, bizi hemen iskele meydanında Mihrimah Sultan Camii karşılar. Bu cami, Kanuni Sultan Süleyman’ın kızı Mihrimah Sultan için yaptırılmıştır ve Sinan’ın eserleri arasında özel bir yere sahiptir. Çünkü bu yapı yalnızca taş ve kubbeden ibaret değildir; bir baba sevgisinin, bir sultanın zarafetinin ve bir mimarın inceliğinin birleşimidir. Güneşin doğuşu ve batışıyla kurduğu sembolik ilişki, Sinan’ın mimariyi aynı zamanda bir zaman ve ışık sanatı olarak gördüğünü gösterir.  Mihrimah Sultan Camii’nden sahil boyunca yürürken, kalabalık yavaş yavaş azalır. Deniz sessizleşir, adımlar hafifler. Bir süre sonra karşımıza çıkan küçük, mütevazı ama etkileyici yapı Şemsi Paşa Camii’dir. Halk arasında “Kuşkonmaz Camii” diye anılır; çünkü Sinan bu yapıyı öyle bir yere ve öyle bir ölçüyle yerleştirmiştir ki, ne kuşlar üstüne konar ne de rüzgâr huzurunu bozar. Bu cami, Mimar Sinan’ın söze ihtiyaç duymadan konuştuğu noktadır. “Az ile çok anlatmak” tam olarak burada vücut bulur.  Üsküdar’dan yeniden vapura bindiğimizde, artık Sinan’ın mimari yolculuğunda sona yaklaşıyoruz. Eminönü’ne dönüş, kalabalığın ve ticaretin içine tekrar karışmak gibidir. Ancak birkaç dakikalık yürüyüşle, çarşıların arasından yukarı doğru çıktığımızda İstanbul’un gürültüsü yavaş yavaş geride kalır.  Ve Süleymaniye… Sinan’ın kendi ifadesiyle “kalfalık eserim” dediği bu külliye, aslında onun İstanbul’a bıraktığı imzadır. Kanuni Sultan Süleyman’ın kudreti, devletin düzeni ve mimarın aklı burada tek bir dengeye kavuşur. Süleymaniye yalnızca bir cami değildir; medresesiyle, hastanesiyle, imaretiyle yaşayan bir şehir parçasıdır. Sinan burada yalnızca taşları değil, insan hayatını da planlamıştır.  Bu tur, bir mimarın hayat hikâyesini camiler üzerinden anlatır ama aslında bize şunu fısıldar: İstanbul, fethedildiği gün değil; Mimar Sinan onu anladığında şehir olmuştur.